تبلیغات
معارف.توحید.اخلاق.اعتقادات.عرفان - حبط اعمال یعنی چه و چرا اعمال حبط می‏شود؟

معارف.توحید.اخلاق.اعتقادات.عرفان

دین زیباست چون خدا زیباست

پرسش :

حبط اعمال یعنی چه و چرا اعمال حبط می‏شود؟

  
پاسخ :

مقدمه
یكی از مسایلی كه پیرامون رابطه ایمان و عمل صالح با سعادت اخروی، و متقابلاً، رابطه كفر و عصیان با شقاوت ابدی، مطرح می‏شود این است كه: آیا رابطه هر لحظه ایمان یا كفر با نتیجه اخروی آن، و همچنین رابطه هر كار نیك و بد، با پاداش و كیفرش قطعی و ثابت و تغییرناپذیر است یا قابل تغییر می‏باشد؟ مثلاً آیا می‏توان اثر گناهی را با كار نیكی جبران كرد یا بالعكس، اثر كار نیكی را با گناهی از بین برد؟ و آیا كسانی كه بخشی از عمر خود را با كفر و عصیان، و بخش دیگری را با ایمان و اطاعت سپری كرده‏اند، مدّتی گرفتار كیفر و مدّتی دیگر برخوردار از پاداش خواهند بود، یا حاصل جمع جبری آن‏ها، تعیین كننده خوشبختی یا بدبختی انسان در جهان جاودانی است؟ این مسأله در واقع، همان مسأله حبط و تكفیر است.(1)
معانی لغوی و اصطلاحی واژه حبط:
"حبط" در لغت به معنای باطل شدن است: "أحْبَطَ عَمَلَه: أَبطَلَه" عمل او را حبط كرد. یعنی باطل و بی‏اثر كرد.(2) و در اصطلاح: "از بین رفتن پاداش عمل نیك، به دنبال گناهی كه در پی آن عمل، انجام گرفته است."(3) حبط در قرآن نیز به همین معنی استعمال شده‏است. "لئِنْ أشْرَكْتَ لَیَحْبَطنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكوُنَنَّ مِنَ الْخاسِرینَ"(4) اگر شرك ورزی حتماً اعمالت باطل و تباه خواهد شد و مسلّماً از زیانكاران خواهی بود.
علامه طباطبایی(ره) در تفسیر المیزان، واژه حبط را "عمل بی أجر" معنا كرده‏اند(5) و در جایی دیگر به معنای "باطل شدن عمل و از تأثیر افتادن آن" به كار برده‏اند و افزوده‏اند كه واژه حبط در قرآن جز به "عمل" نسبت داده نشده‏است.(6)
اعمالی كه باعث حبط اعمال می‏شوند
خداوند علیم و قدیر مانند همه عقلا، كارهای نیك را جدا محاسبه می‏كند و پاداش می‏دهد و كارهای بد را نیز جداگانه كیفر می‏دهد؛ مگر بعضی از گناهان كه باعث قطع كامل بنده از بندگی می‏شود كه قرآن و روایات این اعمال را: كفر، شرك، قتل انبیا و اولیا، بی‏حرمتی و انكار آیات انبیا و اولیا از روی عناد، لجاجت، تعصّب، حسد، و انكار آخرت، معرفی كرده است. استاد شهید مطهری پیرامون یكی از این آفت‏ها می‏نویسد:
"یكی دیگر از آن آفات، "جحود" به معنی ستیزه‏گری. با حقیقت است؛ یعنی آدم، حقیقت را درك كند و در عین حال با آن مخالفت كند. به عبارت دیگر، فكر و اندیشه به واسطه دلیل و منطق تسلیم گردد و حقیقت از نظر عقل و چراغ اندیشه روشن گردد، امّا روح و احساسات خود خواهانه و متكبّرانه سرباز زند و تسلیم نشود. روحِ كفر، ستیزه جویی و مخالفت با حقیقت، در عین شناخت حقیقت است... كافر از آن جهت كافر خوانده شده‏است كه حالت عناد و انكار در عین ادراك كشفِ حقیقت در او هست و همین حالت است كه موجب حبط است و آفت عمل خیر به شمار می‏رود."(7)
علت حبط اعمال
ممكن است انسانی، عمل نیكی را با همه شرایط صحت انجام دهد، اما همین انسان نیكوكار، در برابر یكی از اصول دین، لجاجت و عناد ورزد. در این صورت، آن عمل نیك به واسطه این عناد و لجاجت یا انحرافِ دیگر، از بین می‏رود و به خاطر آفت زدگی، پوچ و تباه می‏گردد؛ همچون بذری سالم كه در زمین مساعد پاشیده می‏شود و حاصل هم می‏دهد، ولی قبل از این‏كه مورد استفاده قرار گیرد دچار آفت می‏گردد و ملخ یا صاعقه آن را نابود می‏سازد.
قرآن كریم این آفت زدگی را "حبط" می‏نامد كه اختصاص به كفار هم ندارد و ممكن است اعمال نیك مسلمانان نیز دچار حبط شود. ممكن است یك مسلمان، برای خدا به نیازمندی صدقه بدهد و صدقه او قبول شود؛ ولی بعد آن را با منّت گذاشتن یا نوعی آزار روحی نابود و تباه گرداند(8)
همان‏طور كه در این آیه كریمه آمده است: "یا اَیُّها الذَّینَ آمَنوا لاتُبطِلوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمنِّ وَالاَذی"(9) ای مؤمنان، صدقه‏های خود را با منت نهادن و آزار رساندن، باطل نكنید.
پی نوشت ها:
1) مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، جلد 3، قم، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، 1373، ص 152.
2) لویس معلوف، المنجد فی اللغة، قم، انتشارات اسماعیلیان، 1365، ص 114 و راغب اصفهانی، مفردات، قم، انتشارات اسماعیلیان، ص 105.
3) استاد سبحانی، جعفر، الهیات، قم، انتشارات اسلامی، 1415 ه. ق، ص 657.
4) زمر، 65.
5) علامه طباطبائی، محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج 13، قم، انتشارات اسلامی، ص 548.
6) همان، جلد 2، ص 250.
7) استاد شهید مطهری، مرتضی، عدل الهی، قم، انتشارات صدرا، 1374، ص 292 - 293.
8) همان، ص 289 - 290.
9) سوره بقره، آیه 264.
 
 

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :